//
you're reading...
memory, rapor, yorum

Bir Öznel Değerlendirme: Roboski Müzesi Yarışması | Roboski Anı_Mekân Yarışması*

[Fotoğraf: Çağdaş Erdoğan | http://haber.piryolu.net/images/upload/ç1.jpg]

[Fotoğraf: Çağdaş Erdoğan | http://haber.piryolu.net/images/upload/ç1.jpg]

Yakın dönem siyasi tarihimiz toplumsal çatışma ve bunların mekânsal izdüşümleriyle örülü; 28 Aralık 2011 günü Roboski halkının doğrudan yüz-yüze geldiği şiddet, hiç şüphesiz ki hafızalarımızdaki yerine alan önemli tarihsel arakesitlerden. Sınır bölgesinde, doğrudan devletin savaş makinalarıyla katlettiği 34 yurttaşımızın hafızamıza adeta kazıyarak bıraktığı iz, hiç silinmeyecek denli derin, travmatik ve toplumsal yüzleşmeyi/hesaplaşmayı sürekli göreve çağıran bir niteliğe haiz. Bu yüzleşmenin yolu yordamı, yöntemi farklı mecralarda devam edecek; ancak Roboski halkının uğradığı şiddetin, yüzleşmeyi toplumsal bir davaya dönüştürecek, dolayısıyla toplumsal hafızamızda yer edinecek ortamlara taşınması da kaçınılmaz. Bu noktadan bakıldığında, şiddetin gerçekliği kadar bu şiddetin yol açtığı ağır hasarı temsil edecek mecraların etkin kılınması, özellikle Roboski’ye dair hafızamızın canlı tutulması açısından önem kazanıyor – anma ritüelini ve bu ritüelin mekânsal çağrışımlarını tam da bu noktada dikkate almak gerekir.

İktidar ve şiddete dayalı siyasasını unutmamak kaydıyla, Roboski katliamının gerçekte mekânsal bir arka-plana sahip olduğu düşünülebilir: Katliamın gerçekleştiği coğrafyanın dramatik bir mekânsal örüntüsü olduğu hepimizin malumudur; ancak, şiddet sonrası o coğrafyada süregelen kitlesel tepki, mekâna bağıl bir niteliği dışa vurması açısından çok daha dikkat çekicidir – 34 yurttaşımızın bedenlerinin yerleşkeye taşınması, köy mezarlığında toprağa verilişi ve özellikle son iki yıldır kesintisiz süregelen anma etkinlikleri şiddet ve mekân arasındaki ilişkiyi dışa vurması açısından ele alınması gereken bir konuya işaret etmektedir.

İş bu noktada, şiddet, şiddetin mekânı, anma ve anma ritüellerinin yeniden anlamlandırmak, Roboski katliamını toplumsal hafızamıza kazıyabilmek adına önemlidir. Anma ile ilgili toplumsal ritüellerin nasıl mekânsal bir niteliğe haiz olacağı, bu mekânsal kurgunun ne tür programlarla donatılacağı tartışmalı olmakla birlikte, müze aracılığı ile hafızanın sürekliliğinin sağlanabileceği iddia edilebilir – müzenin mimari ve mekânsal bir arketipe karşılık geldiği ve müze mekanında teşhir edilen nesne ve onu gözleyen özne arasında bir tür anlamlandırmanın, dolayısıyla hafıza inşasının oluştuğu bilinmektedir. Bununla birlikte, yukarıda zikrettiğimiz toplumsal yüzleşmenin arakesiti olacak mekânsal bir kurgunun, müzenin talep ettiği mimari ve programatik katılığı, donukluğu ve süreksizliği aşması beklenmelidir. Bu noktada, müze ve teşhir etmeyle ilgili olgunun yorumlanması, “anma” ve anmanın ritüellerini” ön-plana çıkaracak mimari arayışların önünün açılması bir zorunluluktur. Bu yarışmada öncelikli olanın, şiddete maruz kalan Roboski halkına atfedilen bir müze projesi değil, Roboski’de vuku bulan şiddet aracılığı ile toplumsal yüzleşmemizin sürekliliğini oluşturacak mekânsal bir kurgu olduğunun altı özellikle çizilmelidir – Roboski katliamı bir yapı ve programatik arketip özeline indirgenemeyecek kadar derin siyasi semboller ve ona takılı ritüeller içermektedir.

Öncelikle, 34 yurttaşımızın bedenleri köy mezarlığındadır; mezarlık yarışma alanıyla yan yanadır ve mekânsal pratikler bağlamında organik bir niteliğe haizdir – bu birliktelik, hem fiziksel bağlantı olanaklarını zorunlu kılmakta ve hem de müze/anma/toplanma mekânlarıyla programatik ve işlevsel bir bütünlüğü talep etmektedir. Anma etkinliği, durağan, seyirlik ve zamansal bir kesite karşılık gelmemekte, mezarlık ve diğer tasarlanacak mekânlarda cereyan etmesi öngörülen eylemselliklerin üst-üsteliğini, yan-yanalığını, birlikteliğini kısaca zamansal sürekliliği olan öznel ancak yeri geldiğinde de kitlesel hareketleri barındırmaktadır. Salt bu devingen doğası bile, mezarlık ve anma mekânı arasındaki geçişleri/akışları zorunlu kılmaktadır.

Bu noktada, Roboski halkının her Perşembe günü bir anma ritüeli olarak örgütlediği eylemselliğine dikkat çekmek gerekir; özellikle kadınların önayak olduğu ve süreklilik içeren bu ritüel, ev-ev katılımla kitleye dönüşen halkın, yaklaşık 1.5 kilometre yolu toplu olarak, adeta tek bir bedenmişçesine kat etmesi ve mezarlığa kadar yürümesini içermektedir. Bunun münferit bir pratik olmadığının, yarışma alanı olarak verilen mekânı kat be kat aşan ve köy dahil tüm yakın çevreyi mekânsal pratikler aracılığı ile ritüelin önemli bir parçasına dönüştüren toplumsal bir irade olduğunun bilinmesi gerekir – burada beden siyaseti olarak adlandıracağımız önemli bir olgunun mekânsal yansımalarını bulabilmek de olasıdır. Her Perşembe günü gerçekleştirilen bu eylemin, son 19 yıldır İstanbul Galatasaray Lisesi önünde kesintisiz sürdürülen Cumartesi Anneleri eylemine benzerlik göstermesi rastlantısal değildir; toplumsal belleğimizin yeniden ve her Cumartesi günü ısrarla inşası anlamına gelen bu eylem aslında, bir müzenin yapabileceğinden çok daha fazlasını gerçekleştirmiş ve bu tarihsel gerçekliği, donmuş ve çerçevelenmiş bir anlatının ötesine taşıyarak, gündelik hayatımızın, pratiklerimizin dolayısıyla siyasetimizin merkezinde sürekli kılmıştır. Sürekli eylemselliğin, beden-mekân pratiklerinin yukarıda özenle zikrettiğimiz toplumsal yüzleşmenin her daim var olabilmesinin önemli bir aracısı olacağı da kesindir.

Özetle Roboski yarışması, içerisinde 34 yurttaşımıza ait nesnelerin de paylaşıldığı ve hafıza inşamızda yer tutacak müze bölümü ya da teşhir salonunu içerecektir; bununla birlikte burada, müzenin işlevsel ve ikonografik kalıplarını ve bir arketip olmasından kaynaklı kimi kabulleri aşacak, anma ritüeli, ritüel-beden ilişkisi ile olası mekânsal pratiklerini tasarlayacak özgün yorumlara gereksinim vardır. Salt bu nedenle bile, Roboski yarışmasının mimarlık kültürünün zenginleşmesi amacını aşan bir niteliğe ve misyona sahip olduğu söylenebilir.

Notlar

Metin, Roboski Müzesi Danışma Kurulu ve Seçici Kurul’un ortak toplantısında alınan karar doğrultusunda kaleme alınmış ve Roboski İnisiyatifi’ne iletilmiştir — yarışmanın içeriğinin nasıl kurulması/oluşturulmasına ilişkin öznel yorumları içermektedir.

 

Advertisements

About gasmekan

http://archweb.metu.edu.tr/

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Monthly Taxonomy

Categories

Advertisements
%d bloggers like this: