//
you're reading...
cr/theory, marxism, urban, yorum

“Sosyal Adalet ve Şehir” Üzerine

social justiceDilimize, 1997 yılında Postmodernliğin Durumu olarak çevrilen ve gerçekte ilk İngilizce basımını 1980 tarihinde yapan The Condition of Postmodernity, salt Türkiyeli okurlar için değil, “Kentsel Çalışmalar” alanında uğraş veren kimi uluslararası düşünür için de çok önemlidir. Gerçekte, kent ve coğrafyaya bağımlı ara-yüzleri, ekonomi-politik bir çerçeveyle keşfetmeye çalışan bu eser, David Harvey’in kendi değimiyle, “en popüler ve en çok satan kitap” olmasına karşın, son 30 yıldır ısrarla sürdürdüğü tartışmalarının bir “dönüm noktası” değildir. Bu kitabında, kapitalizmin son halkasına geçişteki yeni yapılanmayı ve Modernite’nin bu dönüşüme tepkisini irdeleyen Harvey, çok daha önceleri temelleri atılmış bir başka yazıma bakılması gerektiğini ısrarla ileri sürer. Ona göre, 1973 yılında ilk basımını yapan Social Justice and the City, belki de bu geleneğin en sağlam eserlerinden bir tanesidir ve üstelik, Potmodernliğin Durumu’na giden Marksist altyapıyı üretmesi bağlamında da özelliklidir.

Çoğu düşünürün uzlaştığı gerçek, 1970’li yıllarda önemli çalışmaların peşisıra geldiği, Sosyal Adalet ve Şehir’in ise, ayrıcalıklı olduğudur: alt-yapı ve üst-yapı ilişkisini geleneksel Marksist bir çizgide açıklamaya çalışan ve “mekân”a ilişkin verileri ikincil kılan 1960-70 öncesi dönem, kente ilişkin söylemleri sınıf çatışmasının ötesine taşıyamayan ve mekânı “mutlak” olana indirgeyen bir çalışma alanı olarak algılanmaktadır. Ünlü Fransız düşünür Henry Lefebvre’in açtığı yol ise, bu tür indirgemeci tutumları sorgulayan bir başka geleneğin kurgusunu ustalıkla tasarlar ve Harvey’in de izlerini takip ettiği öncül bir alanın sözcülüğünü üstlenir. Lefebvre’in “kentsellik/kentlilik ve kent” ayracını, “mekân fetişizmi” olarak eleştirir, öte yandan onun tanımladığı tarihsel kategorilere de, Sosyal Adalet ve Şehir’de sırt çevirmez: Harvey’e göre de, “mekân” öncelikli olmalıdır, ancak kentselliğin kendi akılcılığıyla değil, endüstriyel kapitalizme göndermeyle tartışılmalıdır. Kentleşme eninde sonunda, sermayenin birikimi doğrultusunda oluşur ve üretim ve artı-değerin dolaşımı, kentselliğe kurban edilemeyecek kadar önemlidir. Harvey’in bu önemli çıkışı, kent coğrafyasının sınırlarını da belirlemektedir: ona göre, ancak bu tür bir bakma biçimiyle, ekonomi-politik ve mekân arasındaki gizil ilişkiler gün ışığına çıkarılabilecektir. Bütün bunları yaparken, sosyal süreçler ve mekânsal formlar arasında süregelen çatışma alanlarını anlamaya çalışır; ekonomiğe başat sosyal döngünün mekânsal örgütlenmeye olan etkisini yeniden tartışmaya açar veya mekânın doğrudan sosyal olana ilişkin tasarruflarını sorgular. Harvey’nin savladığı mekânsal-sosyal süreçlerin iki yönlü dinamiği, belki de Sosyal Adalet ve Şehir’i diğer çalışmalardan ayıran önemli bir kırılma noktasıdır: burada mekân, hem ikincil konumundan kurtarılmakta hem de sosyal olanla etkileşen bir olgu olarak kabul edilmektedir.

Eser’in Giriş bölümünde belirtildiği gibi, tartışmalar dört ayrı eksen, “kuram, mekân, adalet” ve “kentsellik/kentlilik” etrafında toplanır ve daha da ötesi bütün bunların üstüste çakışırlılığı yeniden sınanır. Zihinsel olarak birbirinden koparılan ve yapay bir ikiliğe dayanan toplumsal süreçler ve mekânsal biçimler, bu dört eksen aracılığıyla ilişkisel bir çerçeveye kavuşacak ve cansız nesneler gibi yorumlanan mekânsal biçimler ile “insan pratikleri” arasındaki ara-yüzler anlaşılacaktır. Harvey’e göre kuram, soyut önermelerin ötesinde, sosyal olandan ayrıştırılamayan bir “tür” uygulamanın kendisidir ve toplumsal olana bağıldır. Mekân ise benzer bir biçimde, mutlak” olanın ötesinde, hem başka nesnelere hem de insan pratiklerine bağıntılı bir anlatıya gereksinim duyar; bir başka değişle, “mekânın doğası”da “göreli ve ilişkisel”dir ve toplumlar, farklı mekânları kavramsallaştırabilme ve üretebilme yetisine sahiptir. Nüfusdan kiraya, mülkiyet ilişkilerinden hizmet ve bilgi hareketlerine kadar her türlü pratik, mekânın algısında, yapımında ve bölüşümünde etken olmaktadır. Ahlak ise ebedi ve mutlak olanın ötesinde, toplumsal bir sürecin içerisinde şekillenen bir uzlaşmanın kendisidir: “sosyal adalet” olarak adlandırılabilecek bu uzlaşımın, Liberal ve Sosyalist kent kuramlarındaki gibi, politik gel-gitleri veya ideolojik haritaları içselleştirdiği de söylenebilir. “kentselliğin doğası” son aşamadır: hiç şüphesiz ki, kentsellik üretim, dağıtım ve yeniden-üretimin asal merkezidir ve dolayısıyla toplumsal bir niteliğe sahiptir.

Sonuç olarak David Harvey’in dörtlü kurgusu, onu, Marx’ın temellerini çok daha önceleri attığı ekonomi-politik bir mecraya hızla sürükler: kapitalist üretimin doğasından kaynaklanan bir “akılcılık” mekâna taşınmakta, adeta artı-değerin coğrafi bir izdüşümü kent üzerinde yoğunlaşmaktadır. Kent, bir diğer tanımlamayla, sosyal artı-değerin ilişkisel bir sonucu, egemen ekonomik örgütlülüğün bir yansıması ve toplumun mekândaki örgütlenmesidir: kent, “birikimin ve çelişkilerinin hem yeri hem de dengeleyicisidir”. Bütün bunların ışığında esere yeniden bakıldığında, David Harvey’in benzersiz bir açılım sunduğu, mekân ve toplumsal dinamikler arasında, ekonomi-politik bir çatkıya dayanmasına karşın, etkili bir iletişim kurduğu görülecektir. Salt bu nedenle, eserin kent coğrafyacıları dışında, plancı, mimar ve sosyal bilimciler arasında da büyük bir kabul görmesi kaçınılmazdır. Social Justice and the City’nin, aradan geçen yaklasik 30 yıla karşın, ancak Türk okuyucularına ulaşmış olması, araştırmacıların ise sadece Postmodernliğin Durumu’na göndermeyle, “David Harvey’ci kent coğrafyası’nı bugüne değin sorguluyor olması, büyük bir kayıptır. Metis Yayınları’nca ve Mehmet Moralı’nın dikkatli çevirisiyle Türk okurlarına kazandırılan bu kitap, bu anlamda, böylesi bir boşluğu gideren önemli bir eserdir.

Advertisements

About gasmekan

http://archweb.metu.edu.tr/

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

Monthly Taxonomy

Categories

Advertisements
%d bloggers like this: